१४ सन्तान गुमाए, अझै भोकै सुत्न नपरोस् भन्ने छ सादिकको चाहना

काठमाडौं । अफगानिस्तानमा ठूलो परिवार र धेरै सन्तान भएका दम्पतीहरू सामान्य मानिन्छन्, तर उरुज्गान प्रान्तका बासिन्दा मोहम्मद सादिकको परिवार भने सम्भवतः देशकै सबैभन्दा ठूला परिवारहरूमध्ये एक हो।

मोहम्मद सादिकका चार पत्नीबाट ५८ जना सन्तान छन् र उनका कान्छो सन्तान केही साताअघि मात्र जन्मिएका हुन्। यति ठूलो परिवारको भरणपोषण गर्नु उनका लागि निकै ठूलो चुनौती बनेको छ।

उनी आफ्नो सम्पूर्ण प्रयास बालबालिकाका लागि दैनिक छाकको जोहो गर्नमा नै केन्द्रित हुने गरेको बताउँछन्। आर्थिक सङ्कटका कारण परिवारका साना बालबालिकाहरूले पनि अत्यन्त कठिन परिस्थितिमा जीवन बिताउन बाध्य हुनुपरेको छ।

यस परिवारका चारै महिलाहरूले पनि वर्षौँसम्म लगातार गर्भधारण, प्रसव र बाल्यकालको हेरचाहको जिम्मेवारी निर्वाह गर्दै आएका छन्। मोहम्मद सादिकका अनुसार उनकी चारै पत्नीहरूको विवाह कम उमेरमै भएको थियो र विवाह हुँदा उनीहरूको उमेर १३ देखि १६ वर्षको बीचमा थियो।

मोहम्मद सादिक हाँस्दै सुनाउँछन् कि कहिलेकाहीँ त उनलाई आफ्ना सबै सन्तानका नामसमेत याद हुँदैनन्। उनी प्रत्येक रात सुत्नुअघि सबै बालबालिका घरमै छन् भन्ने कुरा सुनिश्चित गर्न उनीहरूको गन्ती गर्ने गरेको बताउँछन्।

जब साना बालबालिकाहरू उनका वरिपरि जम्मा हुन्छन्, तब मोहम्मद सादिकको घर कोलाहल, हाँसो र चहलपहलले यसरी भरिन्छ, मानौँ त्यहाँ कुनै विवाहको समारोह चलिरहेको छ।

यद्यपि, यस परिवारको जीवनमा खुसीका साथै गम्भीर आर्थिक समस्याहरू पनि जोडिएका छन्। गरिबी कहिलेकाहीँ यतिसम्म बढेको हुन्छ कि केही बालबालिकाले राति भोकै सुत्नुपर्ने हुन्छ। परिवारमा दैनिक दुई पटक मात्र, बिहान र बेलुका खाना पकाउने गरिन्छ। घरका दुई महिलाले खाना पकाउने जिम्मेवारी सम्हालेका छन्।

५७ वर्षीय मोहम्मद सादिक कार शोरूममा काम गर्छन्। धेरै सन्तान जन्माउनुको मुख्य उद्देश्य ‘उम्मत-ए-मुहमदीमा वृद्धि गर्नु’ मात्र रहेको उनी बताउँछन्।

आफ्नै एक छोरीको विवाहसँग जोडिएको रमाइलो किस्सा सुनाउँदै उनी भन्छन्, “विवाह गराउने मौलवी साहेबले मलाई मेरी छोरीको नाम सोध्नुभयो, तर म केहीबेर सोच्न थालेँ र झुक्किएर अर्को छोरीको नाम बताइदिएँ। यो सुनेर मौलवी साहेब हाँस्दै भन्नुभयो – घर गएर फेरि बुझ्नुस्, कतै गलत नाम त बताउनु भएन।”

धेरै सन्तान भएका कारण प्रायः सबैका नाम सम्झन कठिन हुने गरेको उनी बताउँछन्। त्यसैले उनी अधिकांश बालबालिकालाई ‘बाबु’ वा ‘बेटा’ भनेर बोलाउँछन्।

एउटा घटना सम्झँदै मोहम्मद सादिक भन्छन्, “एक रात हामी सबै दख्तरखान (खाना खाने कपडा) को वरिपरि बसिरहेका थियौँ। मैले बालबालिकाको गन्ती गर्न थालेँ, तर एक जना बच्चा कम भयो। अनुपस्थित रहेको त्यो बच्चा छोरा हो वा छोरी भन्ने पनि मलाई थाहा थिएन। त्यसपछि मैले उनीहरूका आमाहरूलाई सोधेँ, तब तीमध्ये एकले आफ्नो बच्चालाई मावली घर पठाएको र उसले त्यहीं रात बिताउने बताइन्।”

मोहम्मद सादिकको पहिलो विवाह २० वर्षको उमेरमा भएको थियो। बीबीसीले कम उमेरका बालिकासँग विवाह गर्नुको कारण सोध्दा उनले प्रत्येक विवाहका लागि वर्षौँसम्म ‘तुभियाना’ (बेहुला पक्षले दुलहीको परिवारलाई दिने रकम) जम्मा गर्नुपर्ने बताए।

यति ठूलो परिवार र बालबालिकाको भरणपोषणको जिम्मेवारीबारे सोध्दा उनले आफ्ना पत्नीहरूको विवाह अति कम उमेरमा भएको बताए। बाल्यकाल र किशोरावस्थामा नै उनीहरूले विवाह, गर्भधारण, प्रसव र बाल्यभारजस्ता भारी जिम्मेवारीहरू सम्हाल्नुपरेको थियो, जुन उनीहरूको जीवनको स्थायी हिस्सा बन्न पुगेको छ।

मोहम्मद सादिक र उनका पत्नीहरूले आफ्नो जीवनमा अर्को एक ठूलो त्रासदीको पनि सामना गरेका छन्। लामो अन्तरालमा उनीहरूका १४ जना सन्तानको मृत्यु भइसकेको छ, जुन जुनसुकै आमाबुवाका लागि पनि गहिरो पीडाको कारण हो।

विज्ञहरूका अनुसार कम उमेरमा विवाह र गर्भधारणले आमा र नवजात शिशु दुवैको स्वास्थ्यमा गम्भीर खतरा निम्त्याउन सक्छ। यसका साथै, बारम्बारको गर्भधारणले महिलाहरूलाई थप स्वास्थ्य जटिलताहरूको सिकार बनाउन सक्छ।

गर्भधारण र प्रसवका दौरान महिलाहरूको मृत्युदर अझै पनि तुलनात्मक रूपमा बढी हुने देशहरूको सूचीमा अफगानिस्तान पर्छ। विशेष गरी ग्रामीण र दूरदराजका क्षेत्रहरूमा गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवामा सहज पहुँच छैन।

अर्कोतर्फ, गरिबीले पनि यस परिवारको जीवनलाई गहिरोसँग प्रभावित गरेको छ। जाडोमा परिवारका सदस्यहरू कोठामा र गर्मीमा आँगनमा एकै ठाउँमा बसेर खाना खान्छन्, तर उनीहरूसँग आधारभूत सुविधासमेत अति कम छ। जुन ठाउँमा नुहाइन्छ, त्यही ठाउँ कपडा र भाँडा धुने प्रयोजनका लागि पनि प्रयोग हुन्छ। यही ठाउँ शौचालयका रूपमा पनि प्रयोग हुने गरेको छ।

परिवारको बढ्दो खर्च धान्नका लागि केवल मोहम्मद सादिक मात्र होइन, उनका धेरै सन्तानहरू पनि काम गर्छन्। केही बालबालिका कागज, प्लास्टिक र अन्य प्रयोगयोग्य वस्तुहरू जम्मा गर्छन्, ताकि तिनलाई इन्धनका रूपमा प्रयोग गर्न सकियोस् वा बेचेर घरको खर्चमा योगदान पुर्‍याउन सकियोस्।

तमाम कठिनाइहरूका बाबजुद यो परिवार आफ्नो दैनिक आवश्यकता पूरा गर्न निरन्तर सङ्घर्षरत छ। यहाँ हरेक दिन खाना, बास र बालबालिकाको पालनपोषणको बन्दोबस्त गर्नु एक नयाँ चुनौती बनेर खडा हुन्छ।

जाडो रातमा कहिलेकाहीँ छ वा सात जनाले एउटै पातलो कम्बल ओढेर सुत्छन्। साधारण म्याट्रस बाहेक यो परिवारसँग सुत्ने अन्य कुनै विशेष सुविधा छैन। घरका कोठामा न त झ्यालहरू छन् न त पक्का ढोका नै। प्रवेशद्वारहरूमा केवल पातलो पर्दाहरू मात्र झुण्ड्याइएका छन्।

इन्धनका लागि परिवारले अधिकांश रूपमा कागज र अन्य उपलब्ध वस्तुहरू जलाएर आगो बाल्ने गर्छन्। यी सबै सङ्घर्षका बाबजुद आफैँ विद्यालय जान नपाएका मोहम्मद सादिकले आफ्ना सन्तानलाई स्कुल पठाउने पूर्ण प्रयास गरेको बताउँछन्। यद्यपि, सीमित आम्दानीका कारण उनीहरूका लागि बालबालिकाको पढाइको खर्च व्यहोर्न सहज छैन।

मोहम्मद सादिक एक कार शोरूममा काम गर्छन्। एउटा कार बिक्री हुँदा उनले केवल एक हजार अफगानी मात्र कमिसन पाउने गर्छन्।

तर, यति ठूलो परिवारको आवश्यकता उनको कुल आम्दानीभन्दा कैयौँ गुना बढी छ। त्यसैले मोहम्मद सादिक आफ्ना बालबालिकाका आधारभूत आवश्यकताहरू पूरा गर्न सकियोस् भनी सरकार, सहायता संस्थाहरू र आर्थिक रूपमा सक्षम व्यक्तिहरूसँग सहयोगको अपिल गर्छन्।

आफ्ना चाहनाहरूबारे कुरा गर्दै मोहम्मद सादिक भन्छन् कि उनका जीवनमा केवल दुई वटा मात्र ठूला अभिलाषा छन्।

“मेरी पहिलो इच्छा मेरा बालबालिकाले शिक्षा हासिल गरून्, धर्म र दुनियाँको ज्ञान सिकून्। दोस्रो यो कि उनीहरूले कहिल्यै भोकै पेट सुत्नु नपरोस् र उनीहरूको पेट सधैँ भरिरहोस्।”